موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه فصلنامه مطالعات و تحقیقات در علوم رفتاری 2717-1345 7 4 2026 06 11 Designing a Comprehensive Model of Educational, Rehabilitative, and Pharmacological Interventions to Improve Communication Skills in Children with Autism Spectrum Disorder طراحی الگوی جامع مداخلات و راهبردهای آموزشی، توانبخشی و دارودرمانی مؤثر در بهبود مهارت‌های ارتباطی کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم 49 68 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA مژگان دکترای تخصصی روانشناسی تربیتی، استادیار گروه آموزش روان شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران سعیده کارشناسی آموزش دانشآموزان با نیازهای ویژه، پردیس نسیبه، دانشگاه فرهنگیان تهران، ایران 2026 04 06 Background and Objective: Autism Spectrum Disorder (ASD) is one of the most complex neurodevelopmental disorders, characterized by persistent deficits in social communication and social interaction. Communication skill deficits are among the most disabling features of these children, affecting various aspects of their lives. Despite the development of diverse interventions in educational, rehabilitative, and pharmacological domains, the lack of an integrated model ensuring synergy among these fields represents a fundamental research gap. This study aimed to design and present a comprehensive model of effective interventions for improving communication skills in children with ASD. Methods: This qualitative study employed a meta-synthesis approach utilizing a systematic review strategy. The research population included all scientific-research articles, specialized books, and theses published between 2000 and 2024 in reputable databases. After applying inclusion/exclusion criteria and quality assessment using the CASP checklist, eligible documents were selected for final analysis. Thematic analysis (open, axial, and selective coding) was used. To enhance dependability and prevent bias, the coding process was conducted independently by two researchers, and all disagreements were resolved through in-depth team discussions until consensus was reached. Results: Data analysis extracted open 201 codes, 24 sub-themes, and finally 8 main themes: (1) Foundational and pre-linguistic communication interventions, (2) Verbal and linguistic communication interventions, (3) Play-based and social interaction interventions, (4) Technology-based and visual media interventions, (5) Intensive and individual behavioral interventions, (6) Sensory integration and occupational therapy interventions, (7) Family and environment-based interventions, and (8) Concurrent pharmacological and medical interventions. The core of the proposed model is based on two key principles: "continuous personalization" and "service integration." Conclusion: The proposed comprehensive model indicates that empowering communication in children with ASD results from dynamic and network-based coordination among educational, rehabilitative, and pharmacological interventions, and no single-dimensional approach alone can address their complex needs. Implementing this model requires a paradigm shift from a deficit-oriented approach to an empowerment-oriented one, along with targeted investment in human resource training and technological infrastructure. زمینه و هدف: اختلال طیف اوتیسم یکی از پیچیده‌ترین اختلالات عصبی-تحولی است که با نقص پایدار در ارتباطات اجتماعی و تعاملات متقابل اجتماعی مشخص می‌شود. نقص در مهارت‌های ارتباطی، یکی از ناتوان‌کننده‌ترین ویژگی‌های این کودکان است که ابعاد مختلف زندگی آنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. علیرغم توسعه مداخلات متنوع در حوزه‌های آموزشی، توانبخشی و دارودرمانی، فقدان یک الگوی یکپارچه که هم‌افزایی میان این حوزه‌ها را تضمین کند، به عنوان یک خلأ پژوهشی اساسی احساس می‌شود. پژوهش حاضر با هدف طراحی و ارائه یک الگوی جامع از مداخلات مؤثر بر بهبود مهارت‌های ارتباطی کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم انجام شد. روش: این پژوهش یک مطالعه کیفی با رویکرد فراترکیب و با بهره‌گیری از راهبرد مرور نظام‌مند است. جامعه پژوهش شامل کلیه مقالات علمی-پژوهشی، کتب تخصصی و پایان‌نامه‌های معتبر داخلی و خارجی منتشر شده در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ در پایگاه‌های داده‌ای معتبر بود. جستجو با استفاده از ترکیب کلیدواژه‌های تخصصی فارسی و انگلیسی انجام و پس از اعمال معیارهای ورود و خروج و ارزیابی کیفیت با چک‌لیست استاندارد CASP، اسناد واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون (کدگذاری باز، محوری و انتخابی) تجزیه و تحلیل گردید و برای افزایش پایایی و جلوگیری از سوگیری، فرآیند کدگذاری توسط دو کدگذار مستقل انجام شد و موارد اختلاف از طریق بحث گروهی تا حصول اجماع کامل پیگیری گردید. یافته‌ها: تحلیل داده‌ها منجر به استخراج 201 کد باز، ۲۴ مضمون فرعی و در نهایت ۸ مضمون اصلی شد که عبارتند از: (۱) مداخلات ارتباطی بنیادی و پیش‌زبانی، (۲) مداخلات ارتباطی کلامی و زبانی، (۳) مداخلات مبتنی بر بازی و تعامل اجتماعی، (۴) مداخلات مبتنی بر فناوری و رسانه‌های دیداری، (۵) مداخلات رفتاری فشرده و انفرادی، (۶) مداخلات یکپارچه حسی و کاردرمانی، (۷) مداخلات مبتنی بر مشارکت خانواده و محیط، و (۸) مداخلات دارویی و پزشکی هم‌تأثیر. هسته مرکزی الگوی نهایی بر دو اصل کلیدی «شخصی‌سازی مستمر» و «یکپارچگی خدمات» استوار بود. نتیجه‌گیری: الگوی جامع پیشنهادی نشان می‌دهد که توانمندسازی ارتباطی کودکان با اختلال طیف اوتیسم، حاصل هماهنگی پویا و شبکه‌ای بین مداخلات آموزشی، توانبخشی و دارودرمانی است و هیچ رویکرد تک‌بعدی به تنهایی پاسخگوی نیازهای پیچیده آنان نیست. اجرای این الگو نیازمند تحول در نگرش از رویکرد درماندگی‌محور به توانمندسازی‌محور و سرمایه‌گذاری هدفمند در آموزش نیروی انسانی و زیرساخت‌های فناوری است. /downloadfilepdf/17312