موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of Studies and Research in Behavioral Sciences فصلنامه مطالعات و تحقیقات در علوم رفتاری 2717-1345 8 1 2026 02 24 A Sociological Analysis of Human Behaviors in the Face of Climate Change with an Emphasis on Health Psychology-Based Interventions تحلیل جامعه شناختی رفتارهای انسانی در مواجهه با تغییرات آب وهوایی با تأکید بر مداخله مبتنی بر روان شناسی سلامت 97 119 FA Samaneh Mohammadianpour Department of Sociology, Shiraz University, Shiraz, Iran سمانه محمدیان پور گروه جامعهشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Fereydoun Motamedi Department of Psychology, Islamic Azad University, Karaj Branch, Karaj, Iran فریدون معتمدی گروه روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، کرج، ایران Nastaran Javid Department of Sociology, University of Isfahan, Isfahan, Iran نسترن جاوید گروه روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، کرج، ایران 2025 10 04 Climate change is no longer merely an environmental or technological issue; rather, it is recognized as a deeply social, behavioral, and health-oriented challenge that affects risk perception patterns, judgment, collective action, lifestyle, consumption, resilience, and human adaptation at both individual and societal levels. Therefore, analyzing human behaviors in response to climate change requires an interdisciplinary approach capable of explaining the nexus between social structures, cultural contexts, economic inequalities, psychological perceptions, and health-related mechanisms. The objective of this paper is to sociologically analyze human behaviors in the face of climate change, emphasizing the potential of health psychology-based interventions to improve adaptive, preventive, and pro-environmental behaviors. This study adopts a narrative-analytical review approach, utilizing credible Persian and English scientific literature published between 2015 and 2026. Within this framework, scientific articles and reports related to environmental sociology, health psychology, risk perception, climate behaviors, social inequality, resilience, and behavior change interventions were systematically reviewed and analyzed. The findings indicate that human behavior toward climate change is not solely governed by environmental awareness, but is significantly shaped by social capital, institutional trust, individual and collective self-efficacy, social norms, lived experiences of hazards, mental health status, structural inequalities, and cultural sense-making patterns. Furthermore, the evidence demonstrates that health psychology-based interventions—especially when integrated with socio-cultural contexts—can exert substantial efficacy in reinforcing preventive behaviors, enhancing adaptation, mitigating denial or climate inertia, and promoting public engagement. Overall, this article concludes that effective climate change policymaking lacks the requisite capacity to achieve sustainable shifts in individual and collective behaviors without a sociological understanding of human action and the design of health-oriented behavioral interventions. تغییرات آب وهوایی دیگر صرفاً یک مسئله زیست محیطی یا فناورانه نیست، بلکه به مثابه یک مسئله عمیقاً اجتماعی، رفتاری و سلامت محور شناخته می شود که الگوهای ادراک خطر، قضاوت، کنش جمعی، سبک زندگی، مصرف، تاب آوری و سازگاری انسان ها را در سطوح فردی و اجتماعی تحت تأثیر قرار می دهد. از این رو، تحلیل رفتارهای انسانی در مواجهه با تغییرات آب وهوایی نیازمند رویکردی میان رشته ای است که بتواند پیوند میان ساختارهای اجتماعی، زمینه های فرهنگی، نابرابری های اقتصادی، ادراکات روان شناختی و سازوکارهای مرتبط با سلامت را تبیین کند. هدف این مقاله، تحلیل جامعه شناختی رفتارهای انسانی در مواجهه با تغییرات آب وهوایی با تأکید بر ظرفیت مداخله های مبتنی بر روان شناسی سلامت برای بهبود رفتارهای سازگارانه، پیشگیرانه و حامی محیط زیست است. این مطالعه با رویکرد مروری ـ تحلیلی و با بهره گیری از منابع علمی معتبر فارسی و انگلیسی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ انجام شده است. در این چارچوب، مقالات و گزارش های علمی مرتبط با جامعه شناسی محیط زیست، روان شناسی سلامت، ادراک ریسک، رفتارهای اقلیمی، نابرابری اجتماعی، تاب آوری و مداخلات تغییر رفتار بررسی و تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که رفتار انسان ها در برابر تغییرات آب وهوایی تنها تابع آگاهی زیست محیطی نیست، بلکه متأثر از سرمایه اجتماعی، اعتماد نهادی، احساس کارآمدی فردی و جمعی، هنجارهای اجتماعی، تجربه زیسته از مخاطرات، وضعیت سلامت روان، نابرابری های ساختاری و الگوهای معنا بخشی فرهنگی است. همچنین شواهد بیانگر آن است که مداخلات مبتنی بر روان شناسی سلامت، به ویژه در صورت تلفیق با زمینه های اجتماعی و فرهنگی، می توانند در تقویت رفتارهای پیشگیرانه، افزایش سازگاری، کاهش انکار یا بی عملی و ارتقای مشارکت عمومی اثربخشی قابل توجهی داشته باشند. در مجموع، مقاله حاضر نتیجه می گیرد که سیاست گذاری مؤثر در حوزه تغییرات آب وهوایی بدون فهم جامعه شناختی رفتار و بدون طراحی مداخله های سلامت محور، از ظرفیت لازم برای تغییر پایدار رفتارهای فردی و جمعی برخوردار نخواهد بود. https://jobssar.ir/downloadfilepdf/19868