این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی نظام‌های ارزیابی توصیفی و تأثیر آن بر پیشرفت تحصیلی و سلامت روانی دانش‌آموزان انجام شد. جامعه آماری شامل ۱۲۰۰ دانش‌آموز از مدارس دوره اول و دوم متوسطه (۶۰۰ دانش‌آموز در نظام توصیفی و ۶۰۰ دانش‌آموز در نظام عددی) و ۱۸۰ معلم در استان‌های ایلام و کرمانشاه بود که با روش نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی انتخاب گردیدند. طراحی پژوهش ترکیبی (کمی-کیفی) و مقطعی-پی‌سیری بود. ابزارهای جمع‌آوری داده شامل: (۱) پرسشنامه سلامت عمومی خودگزارش‌شد (GHQ)، (۲) پرسشنامه انگیزش یادگیری (MLQ)، (۳) پرسشنامه رضایت تحصیلی (ASQ)، و (۴) روش‌های کیفی شامل مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۳۰ دانش‌آموز و ۱۵ معلم و مشاهده کلاسی. داده‌های کمی با استفاده از آزمون‌های t مستقل، ANOVA دوطرفه، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه تحلیل شدند؛ داده‌های کیفی با روش تحلیل محتوای تماتیک و با نرم‌افزار NVivo پردازش گردیدند. یافته‌ها نشان داد: (۱) دانش‌آموزان نظام توصیفی در مقایسه با نظام عددی، سطح معناداری بالاتری از سلامت روان (ΔM = 4.2, p < 0.001)، انگیزش یادگیری (ΔM = 3.8, p < 0.01) و رضایت تحصیلی (ΔM = 5.1, p < 0.001) دارند؛ (۲) رابطه معکوس معناداری بین شدت امتیازدهی عددی و اضطراب ارزیابی (r = 0.49, p < 0.001) مشاهده شد؛ (۳) تحلیل مسیر حاکی از آن است که ارزیابی توصیفی از طریق کاهش اضطراب ارزیابی (میانجی‌گری معنادار، β = −0.37, p < 0.01) و افزایش خودکارآمدی، پیشرفت تحصیلی را بهبود می‌بخشد. این پژوهش تأکید می‌کند که نظام ارزیابی توصیفی نه‌تنها ابزاری برای سنجش یادگیری، بلکه عاملی توانمندساز برای توسعه روان‌شناختی دانش‌آموزان است.

ارزیابی توصیفی ارزیابی عددی پیشرفت تحصیلی سلامت روان اضطراب ارزیابی.