زمینه و هدف: اختلال طیف اوتیسم یکی از پیچیده‌ترین اختلالات عصبی-تحولی است که با نقص پایدار در ارتباطات اجتماعی و تعاملات متقابل اجتماعی مشخص می‌شود. نقص در مهارت‌های ارتباطی، یکی از ناتوان‌کننده‌ترین ویژگی‌های این کودکان است که ابعاد مختلف زندگی آنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. علیرغم توسعه مداخلات متنوع در حوزه‌های آموزشی، توانبخشی و دارودرمانی، فقدان یک الگوی یکپارچه که هم‌افزایی میان این حوزه‌ها را تضمین کند، به عنوان یک خلأ پژوهشی اساسی احساس می‌شود. پژوهش حاضر با هدف طراحی و ارائه یک الگوی جامع از مداخلات مؤثر بر بهبود مهارت‌های ارتباطی کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم انجام شد. روش: این پژوهش یک مطالعه کیفی با رویکرد فراترکیب و با بهره‌گیری از راهبرد مرور نظام‌مند است. جامعه پژوهش شامل کلیه مقالات علمی-پژوهشی، کتب تخصصی و پایان‌نامه‌های معتبر داخلی و خارجی منتشر شده در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ در پایگاه‌های داده‌ای معتبر بود. جستجو با استفاده از ترکیب کلیدواژه‌های تخصصی فارسی و انگلیسی انجام و پس از اعمال معیارهای ورود و خروج و ارزیابی کیفیت با چک‌لیست استاندارد CASP، اسناد واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون (کدگذاری باز، محوری و انتخابی) تجزیه و تحلیل گردید و برای افزایش پایایی و جلوگیری از سوگیری، فرآیند کدگذاری توسط دو کدگذار مستقل انجام شد و موارد اختلاف از طریق بحث گروهی تا حصول اجماع کامل پیگیری گردید. یافته‌ها: تحلیل داده‌ها منجر به استخراج 201 کد باز، ۲۴ مضمون فرعی و در نهایت ۸ مضمون اصلی شد که عبارتند از: (۱) مداخلات ارتباطی بنیادی و پیش‌زبانی، (۲) مداخلات ارتباطی کلامی و زبانی، (۳) مداخلات مبتنی بر بازی و تعامل اجتماعی، (۴) مداخلات مبتنی بر فناوری و رسانه‌های دیداری، (۵) مداخلات رفتاری فشرده و انفرادی، (۶) مداخلات یکپارچه حسی و کاردرمانی، (۷) مداخلات مبتنی بر مشارکت خانواده و محیط، و (۸) مداخلات دارویی و پزشکی هم‌تأثیر. هسته مرکزی الگوی نهایی بر دو اصل کلیدی «شخصی‌سازی مستمر» و «یکپارچگی خدمات» استوار بود. نتیجه‌گیری: الگوی جامع پیشنهادی نشان می‌دهد که توانمندسازی ارتباطی کودکان با اختلال طیف اوتیسم، حاصل هماهنگی پویا و شبکه‌ای بین مداخلات آموزشی، توانبخشی و دارودرمانی است و هیچ رویکرد تک‌بعدی به تنهایی پاسخگوی نیازهای پیچیده آنان نیست. اجرای این الگو نیازمند تحول در نگرش از رویکرد درماندگی‌محور به توانمندسازی‌محور و سرمایه‌گذاری هدفمند در آموزش نیروی انسانی و زیرساخت‌های فناوری است.

اختلال طیف اوتیسم مهارت‌های ارتباطی مداخلات آموزشی توانبخشی دارودرمانی.